De geschiedenis van Toscane

De geschiedenis van Toscane strekt zich uit van de Etrusken via de Romeinen en de middeleeuwse stadstaten tot de Medici, die Florence tot het centrum van de Renaissance maakten. Minder bekend: van 1737 tot 1859 regeerde een zijtak van de Habsburgers (Habsburg-Lotharingen) over het Groothertogdom – en was het het eerste land ter wereld dat de doodstraf afschafte.

Oudheid: Etrusken en Romeinen

Het land van de Etrusken

Lang voor de Romeinen was het huidige Toscane het kerngebied van de Etrusken, wier cultuur vanaf de 9e en 8e eeuw v.Chr. bloeide. Hun steden – zoals Volterra, Populonia, Vetulonia, Chiusi, Cortona of Arezzo – lagen meestal op heuvels en werden rijk door de handel in metalen. Etruskische muren, graven en musea zijn er tot op de dag van vandaag: in Volterra, in de necropolis van Populonia aan de Golf van Baratti bij Piombino of in het Archeologisch Museum van Grosseto.

Romeinse heerschappij

Tussen de 4e en 1e eeuw v.Chr. onderwierpen de Romeinen Etrurië geleidelijk. Onder keizer Augustus werd het gebied de regio „Etruria“ (Regio VII); in de late oudheid werd de benaming „Tuscia“ gangbaar, waarvan de naam Toscane is afgeleid. Romeinse sporen zijn op veel plaatsen bewaard gebleven, zoals het amfitheater in Lucca, waarvan de vorm tot op heden het Piazza dell’Anfiteatro bepaalt. Ook enkele thermale bronnen van Toscane werden al door de Romeinen gebruikt.

Middeleeuwen en Renaissance

De stadsstaten

Na de val van het West-Romeinse Rijk wisselden de heersers regelmatig; in de hoge middeleeuwen behoorde de regio tot het markgraafschap Toscane, waarvan de beroemdste heerseres Matilda van Toscane was (gestorven in 1115). Daarna kwamen zelfverzekerde stadstaten aan de macht: Pisa was een machtige maritieme republiek, terwijl Siena en Florence streden om de suprematie – in 1260 versloeg Siena de Florentijnen in de Slag bij Montaperti. Uiteindelijk zegevierde Florence echter: in 1406 onderwierp het Pisa en in 1555 veroverde het, met Spaanse hulp, Siena. Lucca bleef onafhankelijk tot 1847.

De Medici en het Groothertogdom

Vanaf 1434 domineerde de bankiersfamilie Medici de politiek in Florence . Als mecenassen van kunstenaars als Botticelli en Michelangelo transformeerden ze de stad tot een centrum van de Renaissance. In 1532 werd Florence een hertogdom en in 1569 verhief de paus Cosimo I de' Medici tot groothertog van Toscane. Met de dood van Gian Gastone de' Medici in 1737 stierf de mannelijke lijn van de familie uit.

Habsburg-Lotharingen, Napoleon en de eenwording van Italië

Toscane onder de Habsburgers

In 1737 ging het Groothertogdom over op Frans Stefan van Lotharingen, de echtgenoot van Maria Theresia en later keizer Frans I, die het vanuit Wenen bestuurde via een regentschap. Zijn zoon, Peter Leopold (Groothertog vanaf 1765, keizer Leopold II vanaf 1790), hervormde de economie, het bestuur en de rechtspraak ingrijpend. Op 30 november 1786 werd Toscane onder zijn bewind het eerste land ter wereld dat de doodstraf afschafte; 30 november is nu een nationale feestdag in Toscane. Hij beperkte ook de invloed van de Kerk, wat op weerstand stuitte in conservatieve kringen.

Napoleontische tijdperk

In 1799 bezetten Franse troepen Toscane, maar een volksopstand ("Viva Maria") verdreef hen tijdelijk. Vanaf 1801 maakte Napoleon Toscane tot het "Koninkrijk Etrurië" onder de familie Bourbon-Parma; in 1807 werd het rechtstreeks bij Frankrijk gevoegd en in 1809 benoemde Napoleon zijn zus Elisa Bonaparte tot groothertogin. In 1814 keerde Ferdinand III van Habsburg-Lotharingen terug.

De weg naar het Koninkrijk Italië

Tijdens de Frans-Pruisische oorlog van 1859 verliet groothertog Leopold II Florence op 27 april 1859; zijn zoon Ferdinand IV was niet in staat de macht over te nemen en werd in augustus 1859 afgezet. Na een volksraadpleging in maart 1860 sloot Toscane zich aan bij het Koninkrijk Sardinië-Piemonte en werd in 1861 onderdeel van het nieuw gevormde Koninkrijk Italië. Van 1865 tot 1871 fungeerde Florence als hoofdstad, totdat Rome deze rol overnam.

De Toscane in de 20e eeuw

Tot ver in de 20e eeuw leefden grote delen van Toscane van de landbouw, vaak in de halfpacht (mezzadria): de pachters gaven een deel van de oogst af aan de grondbezitter. Nieuwe halfpachtcontracten werden 1964 verboden, bestaande werden vanaf 1982 omgezet in gewone pachtcontracten. De moerassige, malariaverzeilde Maremma werd eeuwenlang drooggelegd en pas na de Tweede Wereldoorlog voltooid. Door de trek uit het platteland kromp het aantal dorpen; talrijke Toscanen emigreerden of trokken naar de industriesteden in het noorden.

Met de opkomst van de kwaliteitswijnproductie – bijvoorbeeld in Chianti – en het toerisme veranderde dit vanaf de jaren zestig. Tegenwoordig is Toscane een van de populairste reisbestemmingen van Italië, maar een groot deel ervan heeft zijn landelijke charme behouden. Veel gerechten uit de eenvoudige "cucina povera" herinneren aan armere tijden.

Tijdlijn: Geschiedenis van Toscane

Jaar	gebeurtenis
vanaf de 9./8e eeuw v.Chr.	uit de 9e/8e eeuw v.Chr.
4e–1e eeuw v.Chr.	De Gouden Eeuw van de Etrusken
1115	4e-1e eeuw v.Chr.
1260	Romeinse verovering van Etrurië
1434	De dood van Matilda van Toscane
1555	Slag bij Montaperti: Siena verslaat Florence
1569	Begin van de heerschappij van de Medici in Florence
1737	Florence verovert Siena
1786	Cosimo I wordt groothertog van Toscane.
1801–1807	Einde van de Medici, begin van het Habsburgs-Lotharingen
1814	Afschaffing van de doodstraf
1847	Koninkrijk Etrurië
1860	De terugkeer van de Habsburgers
1865–1871	Lucca sluit zich aan bij Toscane

Veelgestelde vragen over de geschiedenis van Toscane